2026-ROn 5 februari 2026 by Redactie

Is er op het ogenblik sprake van eenheid in de katholieke Kerk? Er is inderdaad eenheid op formeel vlak. De Kerk is niet verdeeld door een groot schisma en formeel geconstateerde ketterijen. Maar als het op de innerlijke eenheid wat betreft leer, moraal en discipline aankomt, is er zeker geen sprake van eenheid. Globaal kunnen we constateren dat er drie stromingen en groeperingen zijn.

Op de eerste plaats een grote groep liberalen waaronder bisschoppen, kardinalen, priesters en gelovigen die luidkeels afstand nemen van de hiërarchische structuur van de Kerk en streven naar verregaande democratisering waarbij ze een diepgaande verandering nastreven van de overgeleverde kerkelijke moraal (positief ten aanzien diverse gezinsvormen, ten aanzien van homohuwelijk, ten aanzien van de hele seksuele moraal). Ze zijn over het algemeen meer geïnteresseerd in sociaal-politieke verhoudingen (bevrijdingstheologie en marxistisch wereldbeeld, inclusie, wereldbroderschap) dan in het zielenheil van de individuele gelovigen. Heel duidelijk en openlijk zien we dat in Duitse synodale weg maar ook elders zijn groeperingen en bisschoppen van die snit (bijv. de Amerikaanse bisschoppen Cupich, Tobin en McElroy, de jezuïet James Martin en zijn queerapostolaat). In deze groepen ziet men vaak ook een horizontale, mensgerichte liturgie met vele misbruiken.

Op de tweede plaats zijn er de orthodoxen (vaak ten onrechte conservatieven genoemd) die vasthouden aan de overgeleverde leer en moraal, de rol van de hiërarchie in de Kerk en die de taak van de Kerk vooral zien in het bevorderen van het individuele heil van de zielen en zich pas in tweede instantie richten op sociale gerechtigheid. Zij houden vast een sacrale, op God gerichte liturgie volgens de normen van de Kerk. Dat kan zijn een volgens de regels gevierde nieuwe liturgie (bijv. de gemeenschap Emmanuël en de gemeenschap St. Martin) maar ook met de liturgie volgens het missaal van 1962 (zoals de Petrusbroederschap, de gemeenschap Christus Hogepriesters en verschillende traditionele abdijen met name in Frankrijk). Op het wereldtoneel zijn kardinaal Burke, kardinaal Müller en bisschop Athanasius Schneider voorvechters van deze groep.

En tenslotte een grote middengroep die de liberalen te ver vindt gaan maar er soms wel wat van overneemt. Men keurt de vrijere seksuele moraal niet uitdrukkelijk goed maar neemt er ook geen stelling tegen. Men is tamelijk ruim in oecumenische praktijken en niet heel precies in het vieren van de liturgie. Over het algemeen ligt de nadruk vooral op het communautaire en menselijke aspect ervan. Men probeert afstand te houden van de orthodoxen want die gaan voor hen gevoelsmatig te ver. Want je moet bruggen bouwen en de eenheid bewaren. Tot deze groep horen de meeste bisschoppen die liefst geen maatregelen nemen en liefst zwijgen als het schuurt.

Als dit zo doorgaat bewegen we ons in grote delen van de Kerk weg van Una Sancta en gaan we verdacht veel lijken op de Anglicana waarin je officieel alles kunt geloven en iedere moraal kunt aanhangen. Eigenlijk hetzelfde als onze Nederlandse PKN. Alleen heeft de Anglicana voor nominale katholieken nog het voordeel dat ze bisschoppen met mijters hebben wat een vertrouwd gevoel geeft, alhoewel: een vrouw met een mijter blijft toch een merkwaardig verschijnsel!

Wat we kunnen constateren bij liberalisme en heterodoxie is dat het een doodlopende weg blijkt. We zien dat in de Anglicana: aan de linkerkant vaak een totale secularisatie en geloofsafval en aan de rechterkant een instroom in een leerstellig veiligere Catholica. Opvallend daarbij is dat een groot gedeelte van de katholieke priesters in Engeland de laatste jaren gewezen Anglicaanse ambtsdragers zijn waaronder ook diverse bisschoppen. Hetzelfde zien we in Nederland bij een toenemende instroom van protestanten in de katholieke Kerk. Zij zoeken vanuit de protestantse dogmatische pluriformiteit naar de waarheid in de veilige orthodoxe traditie van de Catholica.

Wat betreft de doodlopende weg van het liberalisme binnen de katholieke Kerk wil ik wijzen op de chaotische ontwikkelingen in ons land na Vaticanum II. Al die liberale stromingen die zich indertijd bundelden in de 8-mei-beweging hebben tot niets  geleid; niet omdat de bisschoppen zich sterk hebben geweerd maar omdat de beweging in zichzelf is geïmplodeerd. Daarmee wordt bewezen wat we al wisten: liberale, heterodoxe bewegingen hebben geen kinderen.

Toch blijft men hetzelfde telkens weer proberen. Het zijn kankergezwellen in de Kerk zoals de Synodale Weg in Duitsland en bepaalde theologisch politieke bewegingen in Zuid-Amerika. Zij beschadigen de Kerk en leiden uiteindelijk alleen tot verval en afval.

In de geschiedenis van de Kerk heeft het kerkelijk gezag zich altijd daartegen verdedigd door deze ketterse bewegingen uitdrukkelijk en krachtig te bestrijden. En als overtuiging niet werkte, ging men over tot isoleren van de gezwellen. Anathema’s werden door pausen en concilies uitgesproken om het ware geloof en de eenvoudige gelovigen te beschermen. Het is in de geschiedenis van de Kerk immers altijd gegaan om het verdedigen en beschermen van de waarheid. Dat is de geloofsschat die de Kerk van Christus zelf (de Koning van Waarheid) heeft ontvangen en die zij aan alle mensen moet verkondigen en doorgeven. Alleen in die waarheid ligt het heil.

Als er nu in de Kerk vooral de nadruk wordt gelegd op de eenheid, ook door paus Leo, dan ligt daarin een groot gevaar. Natuurlijk, eenheid is belangrijk maar de kerkelijke eenheid kan alleen gebaseerd zijn op de waarheid. Zonder de waarheid is echte eenheid in de Kerk onmogelijk.

Dat beseften de vaders van Nicea in 325 maar al te goed. Ook toen waren er drie groepen: de orthodoxe groep die Christus beleed als waarachtig God en waarachtig mens, homo-ousios (één in wezen) met de Vader. Aan de andere kant de Arianen die Jezus als een zeer verheven mens, bij wijze spreken Zoon van de Vader. En dan was er een tussengroep die en compromis voorstelde. Zij kozen niet voor homo-ousios maar voor homoi-ousios (van een gelijkaardig wezen). Het verschil was in het Grieks maar één letter maar het bood de mogelijkheid Jezus te zien als de aangenomen Zoon van God. Nicea veroordeelde homoi-ousios als niet katholiek. Het veroordeelde Arianen en semi-arianen. En daarmee was strijd definitief beslecht. Niet dat ze ophielden te bestaan (veel liberalen nu zijn arianen) maar ze stonden definitief buiten de eenheid van de Kerk.

Wat Nicea deed, de waarachtige eenheid van de Kerk verdedigen door de ketterij te veroordelen zou ook nu moeten gebeuren. Sinds Vaticanum II houdt de Kerk niet meer van veroordelen en uitsluiten. Toch is dat wat er moet gebeuren om een einde te maken aan de crisis en de verdeeldheid in het geloof die Kerk innerlijk verscheurt. Een andere oplossing is er niet. Immers zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

C. Mennen pr

5 februari, Feest van de heilige Agatha, maagd een martelares